Κρυοσυντήρηση εμβρύων, ωαρίων και ωοθηκικού ιστού

Η κρυοσυντήρηση είναιμια θεραπεία υπογονιμότητας η οποία χρησιμοποιεί την πλέον πρόσφατη μέθοδο στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγική τεχνολογία για να συλλέγει, να καταψύχει και να αποθηκεύει τα ωοκύτταρα μιας γυναίκας για μελλοντική χρήση. Αυτά τα ωάρια μπορούν να αποψυχθούν, να γονιμοποιηθούν και αργότερα να μεταφερθούν εκ νέου στη μήτρα της ως έμβρυα ή βλαστοκύστεις για να ολοκληρώσουν την ανάπτυξή τους.

Κρυοσυντήρηση ωοκυττάρου

Η λήψη ωαρίων για κρυοσυντήρηση αυτών αρχίζει με τη χορήγηση ορμονών για τη διέγερση των ωοθηκών ώστε να παράξουν και να ωριμάσουν πολλαπλά ωάρια. Όταν αυτά τα ωάρια ωριμάσουν προκαλείται ωορρηξία και τα ωάρια αφαιρούνται χρησιμοποιώντας ειδική βελόνα με υπερηχογραφική καθοδήγηση. Η μέθοδος εφαρμόζεται ενώ η γυναίκα είναι υπό ελαφρά μέθη, και η βελόνα καθοδηγείται δια μέσου του κόλπου. Μόλις τα ωάρια ληφθούν με επιτυχία, καταψύχονται αμέσως.

Τα ωάρια καταψύχονται με μια από τις δύο μεθόδους: με την αργή κατάψυξη ή την ταχεία κατάψυξη (υαλοποίηση/vitrification). Στα ωάρια προστίθεται κρυοπροστατευτικό διάλυμα για να αντικαταστήσει το νερό εντός του ωοκυττάρου και να προλάβει τον σχηματισμό κρυστάλλων πάγου και την καταστροφή του ωοκυττάρου. Η μέθοδος της αργής κατάψυξης είναι μέθοδος ψύξης η οποία απαιτεί τα ωάρια να καταψύχονται με ελεγχόμενο ρυθμό. Από την άλλη πλευρά, η υαλοποίηση είναι πολύ ταχύτερη αλλά απαιτεί την προσθήκη υψηλότερων συγκεντρώσεων κρυοπροστατευτικού διαλύματος.

Το αποτέλεσμα της μεθόδου κατάψυξης είναι ένα στερεό κύτταρο σαν γυαλί απαλλαγμένο από κρυστάλλους πάγου.

Μελέτες έχουν δείξει ότι η υαλοποίηση οδηγεί σε υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης και καλύτερη ανάπτυξη, ενώ η μέθοδος της αργής κατάψυξης θεωρείται ασφαλέστερη, αφήνοντας τα ωάρια λιγότερο εκτεθειμένα σε μόλυνση

Ενδείξεις για την κρυοσυντήρηση ωοκυττάρων

Η κατάψυξη ωαρίων ενδείκνυται σε γυναίκες οι οποίες υποβάλλονται τη συγκεκριμένη περίοδο σε θεραπεία υποβοηθούμενης αναπαραγωγικής τεχνολογίας, αλλά δεν επιθυμούν να υποβληθούν σε κατάψυξη εμβρύων. Ορισμένες γυναίκες θεωρούν ότι η κατάψυξη εμβρύων αντιβαίνει στις θρησκευτικές πεποιθήσεις τους ή στην προσωπική τους δεοντολογία. Αυτή διασφαλίζει ότι δεν θα δημιουργηθούν πλεονάζοντα έμβρυα και η μητέρα δεν είναι αντιμέτωπη με την απόφαση να τα πετάξει απλά επειδή δεν χρησιμοποιούνται.

Η κρυοσυντήρηση ωοκυττάρων απευθύνεται επίσης σε γυναίκες οι οποίες έχουν διαγνωστεί με καρκίνο και οι οποίες δεν έχουν ακόμα αρχίσει να υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία, δεδομένου ότι αυτές οι θεραπευτικές μέθοδοι είναι τοξικές για τα ωοκύτταρα. Οι γυναίκες οι οποίες απλά θέλουν να αναβάλουν τη μητρότητα και να διατηρήσουν τη μελλοντική δυνατότητά τους να αποκτήσουν παιδιά, ανεξάρτητα από το αν οι λόγοι τους είναι ιατρικοί, προσωπικοί ή ακόμα επαγγελματικής φύσης, μπορούν επίσης να επωφεληθούν από την κατάψυξη ωαρίων. Έτσι, τους δίνεται η ευκαιρία μιας κύησης όταν είναι ο κατάλληλος χρόνος για κάτι τέτοιο.

Κρυοσυντήρηση Εμβρύου και Βλαστοκύστης

Μετά τη λήψη των ωοκυττάρων, αυτά γονιμοποιούνται χρησιμοποιώντας σπέρμα και αφήνονται για τρεις ημέρες για να αναπτυχθούν σε έμβρυα (έμβρυα 3ης ημέρας). Η κρυοσυντήρηση εμβρύων μπορεί να επιτευχθεί μέσω της αργής κατάψυξης ή της υαλοποίησης, περίπου δηλαδή αυτό που επιτυγχάνεται όταν τα ωοκύτταρα καταψύχονται.

Η κρυοσυντήρηση εμβρύων ενδείκνυται για «περισσευούμενα» έμβρυα μετά την ολοκλήρωση κύκλου εξωσωματικής γονιμοποίησης. Κατά τη διάρκεια ενός μόνου κύκλου εξωσωματικής γονιμοποίησης, μπορούν να ληφθούν και να γονιμοποιηθούν πολλά ωοκύτταρα, αλλά μόνο λίγα εμφυτεύονται στη μήτρα. Αν η μεταφορά καταλήξει σε αποτυχημένη κύηση, τα άλλα κρυοσυντηρημένα έμβρυα μπορούν να εμφυτευτούν σε επόμενη προσπάθεια.

Τα έμβρυα τα οποία έχουν δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια της θεραπευτικής διαδικασίας μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για δωρεά σε άλλο ζευγάρι ή η γυναίκα η οποία προσπαθεί να μείνει έγκυος.

Τα ποσοστά επιτυχίας για τη μεταφορά κρυοσυντηρημένων εμβρύων έχουν αναφερθεί ότι είναι παρόμοια με τα ποσοστά επιτυχίας που σημειώνονται με φρέσκα έμβρυα (μη καταψυχθέντα), χωρίς αύξηση του ποσοστού συγγενικών ή άλλων ανωμαλιών. Επίσης, ο χρόνος φύλαξης έχει αποδειχθεί ότι έχει αμελητέες επιδράσεις στα ποσοστά επιβίωσης εμβρύων (10%), εμφύτευσης, κύησης, ή στα ποσοστά γεννήσεων ζώντων νεογνών.

Κατάψυξη βλαστοκυστών

Η βλαστοκύστη είναι το επόμενο εξελικτικό στάδιο κατά το οποίο το έμβρυο είναι μεταξύ πέντε και επτά ημερών. Σε σύγκριση με τα έμβρυα 1ης ή 3 ης ημέρας, οι βλαστοκύστεις έχουν εξελιχθεί περαιτέρω και έτσι είναι λιγότερο ευάλωτες σε ορισμένες από τις εξελικτικές παγίδες οι οποίες ενδέχεται να προκαλέσουν βλάβη στα έμβρυα. Επιπλέον, δεδομένου ότι τα έμβρυα αφήνονται δύο έως τέσσερις ημέρες για να αναπτυχθούν, τα λιγότερο βιώσιμα έμβρυα τείνουν να αποτύχουν, αφήνοντας τους ισχυρότερους συναδέλφους τους οι οποίοι είναι πιθανότερο να πετύχουν. Για τα έμβρυα τα οποία δεν καταφέρνουν να φθάσουν στο στάδιο της βλαστοκύστης συνήθως ευθύνεται μια χρωμοσωματική ανωμαλία.

Αρκετές μελέτες έχουν προσδιορίσει ότι οι βλαστοκύστεις τείνουν να έχουν καλύτερα ποσοστά επιβίωσης μετά από κρυοσυντήρηση παρά τα έμβρυα 1ης ή 3ης ημέρας ή σε πρωιμότερα στάδια ανάπτυξης. Έτσι, η κατάψυξη βλαστοκυστών θεωρείται ότι είναι ανώτερη από την κρυοσυντήρηση εμβρύων 1 ης ή 3ης ημέρας.

Η δυνατότητα απόψυξης και μεταφοράς βλαστοκυστών την ίδια ημέρα είναι ένα ακόμα πλεονέκτημα που έχει η κατάψυξη βλαστοκυστών το οποίο δεν υπάρχει στην κρυοσυντήρηση εμβρύων 1ης ή 3ης ημέρας. Τα έμβρυα τα οποία έχουν αποψυχθεί συχνά πρέπει να αφεθούν να αναπτυχθούν σε βλαστοκύστεις πριν από τη μεταφορά τους στη μήτρα.

Με παρόμοιο τρόπο με αυτόν της κρυοσυντήρησης εμβρύων, μπορούν να εκτελεστούν τόσο η μέθοδος της αργής κατάψυξης όσο και η μέθοδος της ταχείας υαλοποίησης Η υαλοποίηση να φαίνεται ότι είναι η επιτυχής μέθοδος που οδηγεί σε υψηλότερα ποσοστά επιβίωσης και κύησης. Παρά τις παρόμοιες ενδείξεις για την κρυοσυντήρηση βλαστοκυστών και την κρυοσυντήρηση εμβρύων, πολλές κλινικές εξωσωματικής γονιμοποίησης προτιμούν την κρυοσυντήρηση βλαστοκυστών λόγω της καλύτερης βιωσιμότητάς τους και των υψηλότερων ποσοστών επιτυχίας.

Κρυοσυντήρηση Σπέρματος και Ορχικού Ιστού.

Εκτός από την κατάψυξη ωαρίων, εμβρύων και βλαστοκυστών 1ης ή 3ης ημέρας, μια άλλη επιλογή είναι η λήψη αναπαραγωγικών κυττάρων και ιστού από τον άρρενα σύντροφο.

Το σπέρμα και ο ορχικός ιστός μπορούν να κρυοσυντηρηθούν και αυτή η υπηρεσία είναι διαθέσιμη για τους άνδρες οι οποίοι επιθυμούν να φυλάξουν το σπέρμα τους σε ειδική τράπεζα σπέρματος για μελλοντική χρήση.

Η κρυοσυντήρηση σπέρματος και ορχικού ιστού είναι χρήσιμη ιδιαίτερα για τους άνδρες οι οποίοι έχουν διαγνωστεί με καρκίνο και αντιμετωπίζουν θεραπευτικές διαδικασίες οι οποίες είναι δυνητικά επιβλαβείς για τα αναπαραγωγικά όργανα και κύτταρά τους. Αυτές οι θεραπείες περιλαμβάνουν χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία. Η κατάψυξη σπέρματος δίνει στα ζευγάρια την επιλογή για θεραπείες γονιμότητας όπως η ενδομητρική σπερματέγχυση και η εξωσωματική γονιμοποίηση στο μέλλον. Η επιλογή αυτή μπορεί να αποδειχθεί πολύ χρήσιμη για ζευγάρια, ειδικά αν οι υφιστάμενες συνθήκες δεν είναι ευνοϊκές για την επίτευξη σύλληψης.

Συνήθως οι ασθενείς έρχονται για να συμβουλευτούν και να εξεταστούν από ειδικούς γιατρούς κατόπιν συμβουλής του γιατρού τους. Η εξέταση συνήθως είναι βραχείας διάρκειας: ο ειδικός γονιμότητας μπορεί να διευκρινίσει οποιοδήποτε σημείο και να απαντήσει σε οποιαδήποτε ερώτηση την οποία εσείς και ο σύντροφός σας ενδιαφέρεστε να θέσετε.

Κατάψυξη Σπέρματος

Από τον άνδρα ζητείται να δώσει δείγμα σπέρματος, το οποίο αμέσως θερμαίνεται και διατηρείται στους 37˚C. Το δείγμα υφίσταται υγροποίηση και στη συνέχεια αναμιγνύεται με κρυοπροστατευτικό κρυοπροστατευτικό διάλυμα απομακρύνει το νερό από τα κύτταρα και προλαμβάνει τη δημιουργία κρυστάλλων και την πρόκληση του θανάτου του κυττάρου.

Τα δείγματα σπέρματος καταψύχονται σε ατμούς υγρού αζώτου και τοποθετούνται σε κρυοφιαλίδια (cryovials) για αποθήκευση ως ότου χρειαστούν. Κάθε δείγμα εκσπερμάτισης αποδίδει μεταξύ ενός και έξι φιαλιδίων σπέρματος. Στα φιαλίδια τοποθετούνται ετικέτες και καταχωρούνται σε κατάλογο για εύκολη ανάκτηση.

Το ποσοστό επιβίωσης για το κρυοσυντηρημένο σπέρμα ποικίλει σημαντικά, γι αυτό και συνιστάται ένα από τα κρυοφιαλίδια να αποψύχεται για να εκτιμηθεί το ποσοστό επιτυχίας και η βιωσιμότητα της μεθόδου. Το σπέρμα συνήθως καταψύχεται για ένα έτος, ωστόσο, αν χρειάζεται, μπορεί να καταψυχθεί και για μεγαλύτερες περιόδους. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι πιθανότητες να προκύψουν συγγενείς ανωμαλίες είναι ίδιες τόσο για το κρυοσυντηρημένο σπέρμα όσο και για το φρέσκο σπέρμα, και οι πιθανότητες γέννησης υγιούς νεογνού είναι παρόμοιες.

Κατάψυξη Ορχικού Ιστού

Η δυνατότητα συντήρησης ορχικού ιστού αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη μεγιστοποίηση της χρήσης του ιστού για την παραγωγή σπέρματος. Αυτή η θεραπεία εφαρμόζεται ιδιαίτερα σε άνδρες οι οποίοι έχουν καρκίνο αλλά εξακολουθούν να έχουν βιώσιμους όρχεις και επιθυμούν να αποκτήσουν δικά τους βιολογικά τέκνα.

Η κατάψυξη ορχικού ιστού αποτελεί λύση για τη θεραπεία της αζωοσπερμίας, μια ιατρική κατάσταση κατά την οποία το σπέρμα του άνδρα δεν έχει μετρήσιμα σπερματοζωάρια. Παρά το γεγονός ότι συχνά αυτή η κατάσταση προκαλείται από ορχικές ανωμαλίες, η αζωοσπερμία μπορεί να οφείλεται σε απόφραξη του σπερματιστικού πόρου. Στην τελευταία περίπτωση η λειτουργία των όρχεων και η παραγωγή σπέρματος είναι φυσιολογικές, και η συντήρηση αυτού του ιστού είναι εγγυημένη.

Η κρυοσυντήρηση του ορχικού ιστού μπορεί επίσης να γίνει για τα αγόρια προεφηβικής ηλικίας τα οποία υποβάλλονται σε θεραπείες καρκίνου, τοξικές για τα αναπαραγωγικά όργανά τους τα οποία ακόμα αναπτύσσονται. Έτσι, η κρυοσυντήρηση αποτελεί επιτυχή επιλογή στην πρόληψη της ανδρικής στειρότητας.

Μετά την εξέταση από ειδικό γονιμότητας και υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ο ασθενής υποβάλλεται σε ορμονικό έλεγχο, έλεγχο για την πιθανή ύπαρξη λοίμωξης και πιθανόν χρωματοσωμικό έλεγχο. Στη συνέχεια εισάγεται για να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση, η οποία μπορεί να πραγματοποιηθεί υπό τοπική ή γενική αναισθησία. Κατά την επέμβαση γίνεται μια μικρή τομή και λαμβάνεται μικρό τμήμα ορχικού ιστού (περίπου 2-3 χιλ) για ιστολογική εξέταση και κατάψυξη. Το δείγμα διαιρείται σε αρκετά μικρότερα τμήματα, έτσι ώστε ένα από αυτά να μπορεί να εξεταστεί για την παρουσία βιώσιμου σπέρματος. Τα άλλα τμήματα καταψύχονται και αποθηκεύονται σε υγρό άζωτο για μελλοντική χρήση όπως για ενδοωαριακή έγχυση σπερματοζωαρίων (ICSI) ή για εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF).

Παρακάτω αναφέρονται ορισμένα από τα πλεονεκτήματα της κατάψυξης ορχικού ιστού:

  • Η χειρουργική διαδικασία για τη βιοψία ορχικού ιστού είναι απλή.
  • Ο κίνδυνος μόλυνσης και αιμορραγίας είναι μικρός.
  • Η χειρουργική επέμβαση μπορεί να γίνει αρκετούς μήνες πριν από οποιαδήποτε υποβοηθητική αναπαραγωγική θεραπευτική διαδικασία, διευκολύνοντας έτσι τον σύζυγο ή σύντροφο.
  • Η μικροσκοπική αξιολόγηση του δείγματος ιστού μπορεί να παράσχει ακριβή διάγνωση για τους λόγους στους οποίους οφείλεται η αζωοσπερμία.
  • Αν το δείγμα βιοψίας δείχνει απουσία σπέρματος, η παροχή συμβουλών για τη χρήση σπέρματος δότη ή για άλλες επιλογές μπορεί να γίνει αμέσως, αποφεύγοντας έτσι περιττές διαδικασίες οι οποίες θα γίνονταν στη γυναίκα.

Μεταφορά κατεψυγμένου-αποψυγμένου εμβρύου.

Η μεταφορά κατεψυγμένου-αποψυγμένου εμβρύου είναι η μεταφορά εμβρύων στη μήτρα αφού προηγουμένως έχουν κρυοσυντηρηθεί και αποψυχθεί. Αυτή είναι μια σημαντική διαδικασία στη θεραπεία της υπογονιμότητας και γενικά έχει θετικά αποτελέσματα όταν συγκρίνεται με τη μεταφορά φρέσκων εμβρύων.

Η κρυοσυντήρηση συχνά απαιτείται για ασθενείς οι οποίες δεν είναι καλές υποψήφιες για μεταφορά φρέσκου εμβρύου, όπως οι γυναίκες οι οποίες διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο για σύνδρομο υπερδιέγερσης ωοθηκών (OHSS).

Μετά από την αρχική επίσκεψη στον ειδικό γιατρό και την ολοκλήρωση άλλων προληπτικών ελέγχων, η γυναίκα λαμβάνει ορμόνη έκλυσης γοναδοτροπίνης ή ορμόνη διέγερσης ωοθυλακίων για να διεγείρει τις ωοθήκες της. Όταν τα ωοκύτταρα είναι έτοιμα, εκτελείται λήψη ωοκυττάρων με υπερηχογραφικό έλεγχο. Στη συνέχεια επιτυγχάνεται γονιμοποίηση, συνήθως με ενδοωαριακή σπερματέγχυση (ICSI).

Το πρωτόκολλο κατάψυξης για την κρυοσυντήρηση εμβρύων μπορεί να προβλέπει είτε αργή προγραμματιζόμενη κατάψυξη είτε υαλοποίηση. Όταν η ασθενής πλησιάσει στην κατάλληλη στιγμή της εμμήνου ρύσης της, τότε η μήτρα της είναι έτοιμη για την εμφύτευση του εμβρύου. Πριν από τη διαδικασία μεταφοράς, δύο εβδομάδες πριν, στη λήπτρια χορηγούνται σκευάσματα οιστρογόνων και στη συνέχεια συνδυασμός οιστρογόνων και προγεστερόνης για την ανάπτυξη του ενδομητρίου, το οποίο είναι πρόσφορο για εμφύτευση.

Τα έμβρυα μεταφέρονται τρεις ημέρες αφότου το ωάριο γονιμοποιηθεί και συνήθως αποτελούνται από οκτώ κύτταρα. Ωστόσο, μπορούν να μεταφερθούν μετά από τρεις ακόμα ημέρες, επιτρέποντάς τους να αναπτυχθούν περαιτέρω σε βλαστοκύστεις.

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, εισάγεται στον κόλπο υστεροσκόπιο για την οπτικοποίηση του τραχήλου. Στη συνέχεια, μέσω του τραχηλικού καναλιού εισάγεται μαλακός καθετήρας μεταφοράς ο οποίος περιέχει ένα ή δύο έμβρυα και προχωρεί στην μητρική κοιλότητα.

Αυτή η διαδικασία συχνά διευκολύνεται με τη χρήση υπερηχογραφικής καθοδήγησης για τη διασφάλιση σωστής τοποθέτησης, δηλαδή σχεδόν 1-2 εκ. από τον πυθμένα της μήτρας. Μόλις ο καθετήρας τοποθετηθεί κατάλληλα, τα έμβρυα εξωθούνται από τον καθετήρα και τοποθετούνται στη μήτρα. Τέλος, ο εμβρυολόγος ελέγχει τον καθετήρα μήπως έχουν παραμείνει σε αυτόν άλλα έμβρυα.

Μελέτες έχουν δείξει ότι η μεταφορά ενός μόνο εμβρύου έχει καλύτερα αποτελέσματα όσον αφορά την ηλικία κύησης στη γέννηση, το βάρος κατά τη γέννηση και τον τρόπο γέννησης (καισαρική ή κολπική γέννηση). Επομένως δεν αποτελεί έκπληξη ότι τα ποσοστά διδύμων είναι χαμηλότερα, γεγονός το οποίο περιορίζει τις ηθικές και δεοντολογικές προκλήσεις οι οποίες συνδέονται με την πολύδυμη κύηση.

Κλινική μελέτη του 2011 έδειξε ότι τα ποσοστά επιβίωσης των εμβρύων μετά την κατάψυξη ανέρχονταν σχεδόν στο 80% . Οι γυναίκες οι οποίες παρουσίαζαν πάχος ενδομητρίου μεγαλύτερο η ίσο προς 8 χιλ. την ημέρα της εμβρυομεταφοράς διαπιστώθηκε ότι είχαν υψηλότερο ποσοστό επιτυχούς κύησης.

Άλλοι παράγοντες οι οποίοι διευκολύνουν την κύηση για τις γυναίκες που υποβάλλονται σε μεταφορά κατεψυγμένων-αποψυγμένων εμβρύων είναι η χρήση αγωνιστών ορμόνης που εκλύει γοναδοτροπίνη και η θεραπεία με χρήση συνδυασμού ωοθυλακιοτρόπου ορμόνης (FHS) και ωχρινοτρόπου ορμόνης (LH). Οι γυναίκες με θετικό τεστ κύκλου κύησης με φρέσκο έμβρυο φαίνεται να έχουν επίσης υψηλότερα ποσοστά επιτυχούς κύησης, καθώς και οι υποψήφιες μητέρες ηλικίας μικρότερης των 35 ετών.

kellarisSmall

Βασίλης Κελλάρης MD - Phd - MSc
Μαιευτήρας - Γυναικολόγος
Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλείστε online ραντεβού

typos

diadiktyo